AI фильм жасау үшін алдымен оқиғаны, кейіпкерді және кадрлар тізімін дайындайсыз, содан кейін әр кадрдың суретін жасап, оны видеоға айналдырасыз, ал соңында дыбыс пен монтаж арқылы бәрін бір фильмге жинайсыз. Кинофестивальге жіберетін қысқаметрлі фильм де осы жолмен жасалады, тек оған байқаудың ережесі қосылады: фильмнің ұзақтығы, ағылшынша субтитр, ЖИ-дің қалай қолданылғаны және авторлар тізімі. Қазақстанда да мұндай байқау бар: 2026 жылы Астанада алғаш рет өткен Astana AI Film Festival байқауына 125 елден 8 067 фильм жіберілді, соның 829-ы Қазақстаннан. Сіздің көрерменге айтқыңыз келетін оқиғаңыз бар ма? Онда төменде фестивальге фильм дайындаудың толық жоспарын қадам-қадаммен көрсетеміз.
Бағлан Төлебай, Dansai Academy негізін қалаушы · · Оқуға 13 минут
AI кинофестиваль деген не?
AI кинофестиваль — бұл жасанды интеллектпен жасалған фильмдерге арналған байқау. Мұндай фильмде кейіпкерлерді, локацияны, кейде дауыс пен музыканы да ЖИ модельдері жасайды, сондықтан камера мен түсірілім тобы көбіне керек болмайды. Бірақ фильмнің авторы бәрібір адам: ол оқиғаны ойлап табады, кадрларды таңдайды және монтажын жасайды.
Қазақстандық автор үшін мұның маңызы үлкен. Бұрын фестивальге фильм апару үшін камера, актерлер, түсірілім тобы және қомақты бюджет керек болатын. Енді бір адам үйде отырып-ақ қысқаметрлі фильм жасап, оны халықаралық байқауға жібере алады. Ал қазақтың тарихы, ертегілері, ауылдағы бір ғана оқиға фильмге таптырмас материал болады.
Astana AI Film Festival: Қазақстандағы AI кинофестиваль
Қазақстандағы алғашқы халықаралық AI кинофестиваль Astana AI Film Festival (AAIFF 2026) деп аталады. Ол 2026 жылғы 1–3 қазанда Астанада өтті, ал жеңімпаздар 3 қазанда марапатталды. Төмендегі деректерді фестивальдің ресми сайтынан және Астана қаласы әкімдігінің хабарламасынан алдық:
- Өтінімдер саны. Байқауға 125 елден 8 067 фильм түсті. Қазақстаннан 829 фильм жіберілді, бұл АҚШ-тан кейінгі екінші нәтиже.
- Қоры. Фестивальдің жалпы қоры 2 млн доллар болды: оның 1 миллионы байқау жүлделеріне, ал қалған 1 миллионы жаңа AI фильм жобаларына инвестицияға арналды.
- Екі байқау. Негізгі байқаудың тақырыбы «Өмір сүруге тұрарлық болашақ» (The Future Worth Living In) болды, оған фестиваль мерзімі ішінде жасалған фильмдер ғана қабылданды. Ал ашық байқауға кез келген тақырыптағы фильмді, тіпті басқа фестивальдерге қатысқан фильмді де жіберуге болатын еді.
- Фильмнің ұзақтығы. Екі байқауға да кемінде 3 минуттық фильм қабылданды, ал жоғарғы шегі ережеде көрсетілмеген.
- ЖИ-дің үлесі. Генеративті ЖИ фильм жасаудың негізгі бөлігі болуы керек еді. Яғни ЖИ-ді тек визуалды эффектіге немесе сапаны арттыруға қолдану жеткіліксіз болды.
- Авторлар мен модельдер. Фильмге қатысқан адамдардың бәрі көрсетіледі, ал өтінімде қандай модельдер мен пайплайн қолданылғаны жазылады.
- Тілі. Фильм кез келген тілде болуы мүмкін, бірақ ағылшынша субтитр видеоның өзінде тұруы керек.
Ереже фестиваль жарияланғаннан кейін де өзгеруі мүмкін. Мысалға, сәуірдегі алғашқы хабарландыруда фильм 10 минутқа дейін болады, жүлде қоры 1 млн доллар деп айтылды (24.kz), ал ресми сайттағы соңғы ережеде фильм кемінде 3 минут, жалпы қор 2 млн доллар болды. Сондықтан ережені әрқашан фестивальдің ресми сайтынан тексеріңіз.
Жеңімпаздардың арасында қазақстандық автор да бар. Ашық байқауда «Үздік кейіпкер» (Best Character) номинациясын Жұмахан Мырзахан «Бұл жай ғана қалжың» (It Was Just a Joke) комедиясымен жеңіп алды (24.kz). Digital Business жазуынша, ол фильмді бір жарым аптада өзі жалғыз жасаған, ал сценарий мен комедиялық идеясын жасанды интеллектсіз, өзі ойлап тапқан. Бұл мысал фильмнің оқиға мен кейіпкерден басталатынын тағы бір рет көрсетеді.
Халықаралық AI фильм байқаулары: 2026 жылғы ережелер
Әлемде AI фильмдерге арналған басқа да байқаулар бар, ал олардың ережесі әртүрлі. Сондықтан фильмді бастамай тұрып, қай байқауға жіберетініңізді шешіп алған дұрыс. Мысалға, екі халықаралық байқаудың 2026 жылғы ресми ережесін Astana AI Film Festival ережесімен қатар қойып көрейік:
| Байқау | Фильмнің ұзақтығы | 2026 жылғы мерзімі | Тағы не талап етілді? |
|---|---|---|---|
| Astana AI Film Festival | Кемінде 3 минут | Өтінім 25 мамырдан 7 қыркүйекке дейін, фестиваль 1–3 қазанда Астанада | Ағылшынша субтитр, модельдер мен пайплайнды көрсету |
| Runway AI Festival (AIF) | 3–15 минут | Өтінім 28 қаңтардан 27 сәуірге дейін, көрсетілімдер Нью-Йоркте, Лос-Анджелесте және Токиода | Фильмде ЖИ жасаған видео болады, өтінімде ЖИ әдістерін қысқаша сипаттайсыз, қатысушы 18 жасқа толған болуы керек |
| Reply AI Film Festival | 1–40 минут | Өтінім 1 маусымға дейін, премьера кеші 2–12 қыркүйек аралығында Венецияда | ЖИ-ді қалай қолданғаныңызды түсіндіресіз, қатысушы 18 жасқа толған болуы керек |
Үш байқаудың ортақ бір талабы бар: фильмде ЖИ-дің қалай қолданылғанын ашық айтасыз. Ал фильмнің ұзақтығы мен өтінім мерзімі әр байқауда әртүрлі, сондықтан келесі байқауға дайындалсаңыз, ережені әр байқаудың ресми бетінен қайта оқыңыз.
Қазылар фильмнен нені іздейді?
Кейбір байқаулар бағалау критерийлерін ережесінде ашық жазады, сондықтан оларды алдын ала білуге болады. Мысалға, Runway AIF байқауының 2026 жылғы ережесінде әр қазы фильмге төрт критерий бойынша 1-ден 10-ға дейін балл қояды деп жазылған:
- Фильмнің жалпы композициясының сапасы (Quality of the overall composition).
- Оқиға мен көркемдік ойдың тұтастығы (Cohesion of the narrative & artistic message).
- Өзіндік идея (Originality).
- ЖИ әдістерін қаншалықты шебер қолданғаны (AI techniques incorporated).
Reply AI Film Festival қазылары ЖИ-дің фильмге қосқан үлесіне (AI impact), шығармашылық тәсілге (Creativity) және фильмнің жасалу сапасына (Craftsmanship) қарайды. Ал Astana AI Film Festival ашық байқауында бес номинация болды: «Үздік кейіпкер», «Үздік режиссура», «Үздік визуалды тіл», «Үздік оқиға» және «Үздік концепция». Мысалға, ресми сайтта «Үздік кейіпкер» номинациясы есте қалатын әрі көрерменді баурап алатын кейіпкер жасағаны үшін беріледі деп жазылған.
Байқасаңыз, үш байқауда да критерийлердің көбі фильмнің өзіне қатысты: оқиғаға, кейіпкерге, сапаға. Ал ЖИ сол ойды жеткізетін құрал болып қала береді. Практикада бұл төрт нәрсеге келіп тіреледі:
- Оқиға. Көрермен алғашқы минутта кейіпкердің кім екенін және оның не қалайтынын түсінуі керек.
- Кейіпкердің тұрақтылығы. Кейіпкердің беті, шашы, киімі кадрдан кадрға өзгермеуі керек. Бұл AI фильмдегі ең қиын жұмыстың бірі.
- Дыбыс. Кадрлары әдемі болса да, дыбысы әлсіз фильм шала көрінеді.
- Монтаж. Ырғағы дұрыс, артық кадры батыл қиылған фильмді көру жеңіл.
Фестивальге AI фильм жасау жоспары: 9 қадам
Төмендегі жоспар «Қонаев» фильмін жасаған жүйеге негізделген, ал AI.Cinema курсында сол жүйе кезең-кезеңімен сабақ болып жазылған.
1. Идея және логлайн
Логлайн — бұл фильміңіздің бір сөйлемдік мазмұны: кейіпкер кім, ол не қалайды және оған не кедергі болады. Егер оқиғаңызды бір сөйлеммен айта алмасаңыз, онда оны бірнеше минутқа сыйғызу да қиын болады. Егер фестивальдің арнайы тақырыбы болса, логлайныңыз сол тақырыпқа сай ма, тексеріп алыңыз. Мысалға:
Ауылда жалғыз тұратын қарт ұста қалаға оқуға кететін немересімен бірге соңғы рет ер-тұрман жасағысы келеді, бірақ немересі телефонынан бас көтермейді.
— Логлайн мысалы
2. Сценарий
Қысқаметрлі фильмде әр секунд есепте. Сценарийде оқиғаны басы, дамуы, шарықтау шегі және финал деп бөліп, әр сахнада кім не істейтінін, кім не айтатынын жазасыз. Кеңес: диалогты аз жазыңыз, ал сезімді кейіпкердің әрекеті арқылы көрсетіңіз.
3. Кейіпкер паспорты
Кейіпкер паспорты — бұл кейіпкердің сыртқы түрі мен мінезі жазылған сипаттамасы және референс суреттері. Онда кейіпкердің беті, жасы, шашы, киімі және жүріс-тұрысы жазылады. Фильмнің әлеміне де осындай паспорт жасайсыз: оқиға қай дәуірде, қай жерде өтеді, кадрда қандай түстер мен жарық басым болады. Әр промптқа осы сипаттаманы сөзбе-сөз қайталап, әр кадрды референс суретке сүйеніп жасасаңыз, кейіпкердің тұрақтылығын ұстау әлдеқайда оңай болады.
4. Кадрлар тізімі (Shot list)
Енді сценарийді кадрларға бөлесіз. Әр кадрдың нөмірін, жалпы план ба әлде жақын план ба екенін, камера қозғалысын және кадрда не болатынын жазасыз. Бұл кесте генерация кезінде сізге жол көрсетеді. Мысалға, «Қонаев» фильмінде 13 сахна бойынша 80 кадр жасалды, ал 3 минуттық фильміңізге де бірнеше ондаған кадр керек болуы мүмкін.
5. Негізгі кадрлар (Keyframes)
Алдымен әр кадрдың бастапқы суретін жасайсыз. Сурет видеоға қарағанда тезірек жасалады және оған токен аз жұмсалады, сондықтан композиция мен жарықты осы жерде бекітіп аласыз. Барлық негізгі кадрды қатар қойып қарасаңыз, фильміңіздің түсі мен стилі біркелкі ме, жоқ па, бірден көресіз.
6. Видео генерациясы
Енді әр суретті «Суреттен видеоға» (Image to video) әдісімен қозғалысқа келтіресіз. Промптқа тек қозғалысты жазасыз: кейіпкер не істейді, камера қалай қозғалады. Бір кадрды бірнеше рет жасап, ең сәттісін таңдайсыз. «Қонаев» фильмінде де жасалған кадрлардың бәрі трейлерге кірген жоқ, себебі таңдау да режиссураның бір бөлігі. Толығырақ жасанды интеллект арқылы видео жасау және промпт жазу туралы мақалаларда жаздық.
7. Дыбыстың төрт қабаты
Фильмдегі дыбыс төрт қабаттан тұрады: кейіпкердің сөзі, айналаның дыбысы, дыбыс эффектілері және музыка. Кейбір модельдер дыбысты видеомен бірге жасайды, бірақ фестивальге жіберетін фильмде әр қабатты бөлек тыңдап, монтажда бір-біріне сай келтірген дұрыс. Қазақша дауысты өзіңіз жазып алсаңыз немесе таныс актерге оқытсаңыз, нәтиже сенімдірек болады, ал қазақша сөйлейтін құралдар туралы бөлек мақалада жаздық. Музыканы өзіңіз жасаңыз немесе пайдалану құқығы бар музыканы алыңыз.
8. Монтаж
Монтажда кадрлардың ретін, ырғағын және дыбысын бір-біріне сай келтіресіз. Әр кадрдың ең сәтті бөлігін ғана қиып алыңыз, себебі ЖИ видеосында кейде кадрдың соңына қарай қозғалыс бұзыла бастайды. Түсті түзету (цветокоррекция) мен титр да осы кезеңде жасалады.
9. Экспорт және өтінім
Соңында фильмді байқаудың талабына сай экспорттайсыз. Мысалға, Astana AI Film Festival ағылшынша субтитрдің видеоның өзінде тұруын талап етті, яғни субтитрді экспорттан бұрын қосасыз. Өтінімге фильмнің қысқаша сипаттамасын, қатысқан адамдардың тізімін және қандай модельдермен жұмыс істегеніңізді дайындап қойыңыз. Кеңес: жұмыс барысында әр кадрдың қай модельмен жасалғанын жазып отырыңыз.
Фильм жасағанда қандай кедергілер кездеседі?
Іске кіріскенде көбіне мына кедергілерге тап боласыз. Видео модельдері әр платформада бөлек тұр, әрқайсысына бөлек подписка керек, ал бағасы долларда көрсетіледі. Кей платформаларға VPN керек болады, ал интерфейсі көбіне ағылшынша. Оған кейіпкердің тұрақтылығын ұстау мен қазақша дауыс қосылады.
Біздің курстарда генерация жеке кабинетіңіздегі Dansai AI Studio платформасында жасалады. Онда Nano Banana Pro, Veo, Kling және Seedance бір жерде тұр, яғни сыртқы платформалардың орнына бірден осы жерде жасай бересіз, VPN де, USD карта да қажет емес. Промптты қазақша жазасыз, ал Director AI функциясы промптыңызды генерация сәтті шығу үшін барынша күшейтеді. Dansai AI Studio курс тарифімен бірге ашылады. Ал қазақша дауысты бөлек жазып аласыз, себебі Studio-да мәтінді дауысқа айналдыратын құрал жоқ.
Фестивальге фильм жібергенде жиі кездесетін қателер
- Генерациядан бастау. Оқиға мен кейіпкер дайын болмай тұрып кадр жасай бастасаңыз, әдемі кадрлар көп болады, бірақ олар бір фильмге жиналмайды.
- Фильмді созу. Ереже «кемінде 3 минут» десе, бұл фильміңіз 3 минуттан қысқа болмасын деген сөз ғана. Артық кадр ырғақты бұзады.
- Ережені аяғына дейін оқымау. Мысалға, Astana AI Film Festival ережесінде YouTube-қа жүктелген фильмнің сипаттамасында #SpecialForAAIFF хэштегі болмаса, өтінім қаралмайтыны жазылған еді.
- Соңғы сағатқа қалдыру. Фестиваль сайтының дерегінше, Astana AI Film Festival байқауына соңғы 24 сағатта 1 189 фильм жіберілген. Соңғы сағаттағы бір ғана техникалық ақау бүкіл еңбегіңізді мерзімнен кешіктіріп жіберуі мүмкін.
Авторлық құқық және ЖИ белгісі: заң не дейді?
Қазақстанда 2025 жылғы 17 қарашада «Жасанды интеллект туралы» заңға қол қойылды. Фильм жасайтын адамға онда екі бап маңызды:
- 21-бап, ашықтық. Пайдаланушылар тауардың, жұмыстың не қызметтің ЖИ арқылы жасалғаны туралы хабардар етілуі керек. Ал адамның сыртқы келбетін, дауысын, мінез-құлқын немесе болмаған оқиғаны имитациялайтын ЖИ туындылары (заңда «синтетикалық нәтижелер») машина оқитын нысанда таңбаланып, көрнекі не басқа да ескертумен бірге ғана таратылады.
- 23-бап, авторлық құқық. ЖИ арқылы жасалған туынды оны жасауға адам шығармашылық үлес қосқан жағдайда ғана авторлық құқықпен қорғалады. Ал адамның шығармашылық еңбегінің нәтижесі болып табылатын мәтіндік промпттар да авторлық құқық объектісі деп танылады.
Фестиваль үшін мұның мәні қарапайым: фильміңіздің ЖИ-мен жасалғанын титрде де, өтінімде де ашық жазасыз. Ал сценарий, кейіпкер, кадр таңдау және монтаж сіздің шығармашылық үлесіңізді көрсетеді. Өзіңіз қолданған платформаның шарттарын да оқыңыз: кейбір платформалар видеоны коммерциялық мақсатта тек ақылы подпискамен қолдануға рұқсат береді. Басқа адамның бейнесін не дауысын қолдансаңыз, алдымен оның рұқсатын алыңыз. Бұл заңгерлік кеңес емес, нақты жағдайда заңның өз мәтінін оқыңыз немесе заңгермен ақылдасыңыз.
«Қонаев» фильмі осы жүйемен жасалды
«Қонаев» фильмінің ресми трейлері
Ұзақтығы 3:51 минут. Түсірілім тобы жоқ, бәрі жасанды интеллектпен жасалған.
Біздің студияның «Қонаев» фильмі арнайы жүйемен жасалды: 13 сахна, 80 кадр және 68 бейне үзінді. Трейлер YouTube-та 60 мыңнан астам қаралым жинады. Фильмнің бір сахнасы қалай туғанын «Қонаев» фильмі қалай жасалды? мақаласында бүге-шүгесіне дейін көрсеттік.
Бұл жүйені AI.Cinema курсына академия негізін қалаушы Бағлан Төлебай жазды. Ол «Қазақфильм» резиденті, Нархоз университетінің аға оқытушысы, компьютерлік ғылымдар магистрі және ЖИ мен машиналық оқыту бойынша докторант.
Келесі қадам: өз қысқаметрлі фильміңіз
Сіздің керемет идеяңыз, сценарийіңіз бар ма? Онда AI.Cinema курсы сіз үшін арналған. Курста өз қысқаметрлі фильміңізді идеядан бастап дайын фильмге дейін жасайсыз: осы мақаладағы логлайннан экспортқа дейінгі әр қадам курс бағдарламасында бар.
Барлық сабақ қазақ тілінде және жазбада, ағылшын тілін білу міндетті емес. AI.Cinema тарифінде сабақтар 12 айға ашық, жаңа сабақтар қосылып отырады, ал Dansai AI Studio-дағы генерацияға тұтас фильміңізге жететін токен тарифпен бірге сыйға беріледі. Тарифті Kaspi арқылы 12 айға бөліп төлеуге болады, шарттары тарифтер бетінде.
Бір нәрсені ашық айтайық: фестивальде жеңісті, жүлдені не фильміңіздің көрсетілетінін ешкім алдын ала уәде ете алмайды, оны байқаудың қазылары шешеді. Біз фильміңізді басынан аяғына дейін жеткізетін жүйені үйретеміз. Алдымен байқап көргіңіз келсе, тегін сабақтардан немесе кіріспе AI.Onai курсынан бастаңыз, ал AI.Cinema тарифіне өткенде AI.Onai-ға төлеген ақшаңыз есепке алынады. Жасанды интеллектіні неден бастап үйрену керегін бөлек мақалада түсіндірдік.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда AI кинофестиваль бар ма?
Иә. Astana AI Film Festival алғаш рет 2026 жылғы 1–3 қазанда Астанада өтті, оған 125 елден 8 067 фильм жіберілді. 2026 жылғы өтінім қабылдау аяқталды, ал 2026 жылғы 28 қазандағы жағдай бойынша келесі фестивальдің күні жарияланған жоқ. Жаңалықты фестивальдің ресми сайтынан қадағалаңыз.
Astana AI Film Festival байқауына фильм қанша минут болуы керек?
2026 жылғы ресми ережеде фильмнің ұзақтығы кемінде 3 минут деп жазылған, ал жоғарғы шегі көрсетілмеген. Сәуірдегі алғашқы хабарландыруда 10 минутқа дейін деп айтылған еді. Келесі фестивальдің ережесін ресми сайттан тексеріңіз.
Фестивальге фильмді қазақ тілінде жіберуге бола ма?
Astana AI Film Festival 2026 ережесі бойынша фильм кез келген тілде болуы мүмкін еді, бірақ ағылшынша субтитр видеоның өзінде тұруы керек болды. Яғни фильмді қазақша жасап, оған ағылшынша субтитр қосасыз. Аударманы ChatGPT не Gemini-мен жасасаңыз да, ағылшын тілін жақсы білетін адамға бір рет оқытып шығыңыз.
AI фильм жасауға қанша уақыт кетеді?
Бұл фильмнің ұзақтығына, кадр санына және тәжірибеңізге байланысты. Мысалға, Digital Business жазуынша, Жұмахан Мырзахан фестивальде жеңген фильмін бір жарым аптада жалғыз жасаған. Ал алғашқы фильміңізге уақытты молырақ қалдырыңыз, себебі дыбыс пен монтажға кететін уақыт көбіне күткеннен ұзақ болады.
AI.Cinema курсын бітірсем, фестивальде жеңемін бе?
Мұны ешкім уәде ете алмайды: жеңімпазды байқаудың қазылары анықтайды, ал 2026 жылы Astana AI Film Festival байқауына 8 067 фильм түсті. Курста сіз фильмді идеядан экспортқа дейін жеткізетін жүйені үйренесіз, ал фильміңізді қай байқауға жіберу өз шешіміңіз. Біз жүлдені де, фильміңіздің көрсетілетінін де уәде етпейміз.
AI фильмді сыртқы платформаларда өзім-ақ үйренсем болмай ма?
Әрине, болады. Бірақ онда әр платформаға бөлек подписка, көбіне USD карта керек, ал жүйені әр жерден өзіңіз жинайсыз. AI.Cinema курсында сол жүйе қазақ тілінде ретімен жазылған, ал генерация Dansai AI Studio-да бір жерде жасалады. Алдымен тегін сабақтарды көріп, өзіңізге ыңғайлы жолды таңдаңыз.
AI арқылы жасалған фильмге авторлық құқық кімге тиесілі?
«Жасанды интеллект туралы» заңның 23-бабы бойынша ЖИ арқылы жасалған туынды оны жасауға адам шығармашылық үлес қосқан жағдайда ғана авторлық құқықпен қорғалады. Сценарий, кейіпкер, кадр таңдау және монтаж сіздің үлесіңізді көрсетеді. Сонымен қатар өзіңіз қолданған платформаның шарттарын оқыңыз, ал күрделі жағдайда заңгермен ақылдасыңыз.